De enig bestuurder: efficiëntie vandaag, kwetsbaarheid morgen
Vier jaar na de invoering van het Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen (WVV) tekent zich een stille maar fundamentele verschuiving af in het Belgische ondernemingslandschap. Steeds meer bedrijven kiezen voor een enig bestuurder. Wat begon als een welgekomen flexibiliteit voor kleine ondernemingen, legt, als het bedrijf groeit, de kiem voor governanceproblemen. Uit een recente GUBERNA-studie, gebaseerd op een grootschalige analyse van Belgische BV’s en NV’s tot eind 2023, blijkt dat bijna één op vijf grote BV’s vandaag nog altijd met één bestuurder werkt. Ook bij NV’s, waar collegiale bestuursorganen traditioneel de norm waren, wint de enig bestuurder terrein. Juridisch is dat perfect toegestaan. Op het vlak van goed bestuur ligt dat moeilijker.
Snelheid is geen strategie
De aantrekkingskracht van de enig bestuurder is begrijpelijk. Beslissingen worden sneller genomen, verantwoordelijkheden zijn duidelijk en het model sluit goed aan bij ondernemerschap in een vroege groeifase. In start-ups en jonge bedrijven kan die eenvoud een troef zijn.
Maar die eenvoud garandeert geen robuustheid en snelheid is evenmin een strategie. Ondernemingen blijven zelden klein of eenvoudig. Ze groeien, internationaliseren, trekken extern kapitaal aan of worden geconfronteerd met strengere regelgeving. Net dan overstijgt bestuur het operationele en evolueert het naar een strategische oefening. Wie op dat moment vasthoudt aan een enig bestuurder, vergroot net zijn kwetsbaarheid en niet zijn wendbaarheid.
Complexiteit vraagt tegenspraak
De data tonen opvallende sectorale verschillen. Dienstensectoren kiezen vaker voor kleine raden of een enig bestuurder. In complexere sectoren zoals de bancaire en verzekeringssector of infrastructuur zien we het omgekeerde: grotere raden en meer gespecialiseerde bestuursstructuren. Het is een kwestie van gezond verstand. Complexiteit vraagt diversiteit in perspectieven, inhoudelijke expertise en georganiseerde – echte – tegenspraak. Net die elementen verdwijnen wanneer alle macht en verantwoordelijkheid bij één persoon worden geconcentreerd. De risico’s zijn bekend: blinde vlekken in de bedrijfsvoering, zwakker risicobeheer, minder strategische reflectie en een grotere afhankelijkheid van één individu. Wat vandaag efficiënt lijkt, kan morgen een structurele achilleshiel blijken.
Goed bestuur als hefboom
Het hardnekkige idee dat governance ondernemerschap afremt, houdt geen steek. Integendeel. Zowel internationale als Belgische studies tonen aan dat sterke governance samenhangt met betere prestaties, lagere kapitaalkosten en hogere waarderingen. Investeerders betalen een premie voor professioneel toezicht, transparantie en evenwichtige besluitvorming.
Ook in familiale bedrijven speelt governance een cruciale rol, zeker bij generatiewissels of veranderende aandeelhoudersstructuren. Wie de beslissingen uitstelt tot later, komt daarmee vaak te laat. Bestuur is in deze een fundament, geen brandblusser.
De juridische vrijheid is geen vrijgeleide
Het WVV biedt ondernemingen terecht meer flexibiliteit. De mogelijkheid tot een enig bestuurder was bedoeld om de onderneming een vlotte start te laten nemen, niet als eindpunt. Toch zien we dat veel groeibedrijven hun bestuursstructuur niet laten meegroeien met hun schaal en complexiteit.
De oplossing hoeft niet meteen een raad van bestuur te zijn, met bijbehorende juridische verplichtingen. Een adviesraad kan een eerste, laagdrempelige stap zijn. Adviseurs beslissen niet, maar brengen wel externe expertise, strategische reflectie en noodzakelijke tegenspraak binnen. Dat is een teken van maturiteit en niet van zwakte.
De echte vraag
De discussie gaat dus niet over de vraag of een enig bestuurder mag. Die vraag is juridisch al beantwoord. De relevante vraag is wanneer het tijd wordt om die rol te delen.
Bedrijven die goed bestuur beschouwen als een strategisch instrument, bouwen aan duurzame waardecreatie. Efficiëntie is aantrekkelijk. Weerbaarheid is essentieel.
Governance Maturity Scan
Ontdek waar uw onderneming staat op het gebied van governance: doe de kosteloze en volledig vertrouwelijke Governance Maturity Scan en krijg inzicht in uw sterke punten en verbeterkansen.