Het King IV-rapport: een hefboom voor goed bestuur

Als actief lid van ecoDa, de Europese federatie van bestuurdersinstituten, dragen we eveneens bij aan de ontwikkeling van governancepraktijken in een Europese context. Doorheen de jaren hebben we onze prioriteiten aangepast, nieuwe normen en richtlijnen ontwikkeld en meegewerkt aan de bouw van de fundamenten van goed bestuur. Altijd met de ambitie governance relevant en toepasbaar te maken, in alle sectoren en op alle niveaus.

Deze 30 jaar markeren een moment van reflectie, maar zeker geen eindpunt. Met dezelfde energie blijven we werken aan goed bestuur, samen met bestuurders, organisaties en ons netwerk.

In dit artikel gaan we in op de fundamentele rol van het King IV-rapport in de evolutie van governancepraktijken.

King IV als mijlpaal in corporate governance

Het in 2016 door het Institute of Directors in Southern Africa gepubliceerde King IV-rapport vormt een belangrijke evolutie in het wereldwijde discours over corporate governance. Meer dan een verzameling regels biedt King IV een op principes gebaseerd kader dat governance herdefinieert als een strategische hefboom voor ethisch leiderschap, duurzame prestaties en maatschappelijke legitimiteit.

Sinds het eerste King-rapport in 1994 staat Zuid-Afrika vooraan in de heruitvinding van governance. King IV sluit hierbij aan en integreert zowel lokale ervaring als wereldwijde evoluties. Het vervangt het “pas toe of leg uit”-model van King III door een “pas toe en leg uit”-benadering. Deze subtiele verandering moedigt organisaties aan de governanceprincipes toe te passen én uit te leggen hoe ze deze in hun eigen context integreren. Dit bevordert transparantie, verantwoordelijkheid en een cultuur van continue verbetering.

Vier governance-uitkomsten

Centraal in King IV staan vier governance-uitkomsten:

• Ethische cultuur

• Goede prestaties

• Effectieve controle

• Legitimiteit

Deze uitkomsten weerspiegelen een bredere kijk op governance als instrument voor langetermijnwaardcreatie in plaats van een loutere nalevingsoefening. Ze markeren ook een overgang naar een meer holistische visie op organisatorisch succes.

Het rapport stimuleert bovendien geïntegreerd denken, waarbij organisaties verschillende vormen van kapitaal (financieel, menselijk, sociaal en milieu) moeten meenemen in hun besluitvorming en rapportering. Het hanteert een inclusieve benadering van stakeholders en erkent dat legitimiteit voortkomt uit de capaciteit om de verwachtingen van alle belanghebbenden die door de organisatie worden beïnvloed, in rekening te brengen. Hiermee wordt gebroken met aandeelhoudersgerichte modellen, ten gunste van governance die aansluit bij maatschappelijke verwachtingen.

Leiderschap en verantwoordelijkheid

Ethisch en effectief leiderschap vormt de hoeksteen van het King IV-rapport. Het vraagt van bestuursorganen integriteit, competentie en verantwoordelijkheid, en benadrukt dat governance begint bij mensen en cultuur. Deze focus weerspiegelt het groeiende inzicht dat governancefalen vaak voortkomt uit ethische tekortkomingen eerder dan uit structurele zwaktes.

Een andere sterkte van het rapport is de flexibiliteit. Het is ontworpen om toepasbaar te zijn op alle sectoren en organisaties, waaronder kmo’s, vzw’s en publieke entiteiten. Deze proportionaliteit garandeert relevantie zonder afbreuk te doen aan de strengheid. Met sectorspecifieke richtlijnen erkent King IV de diversiteit in governancecontexten en moedigt het een betekenisvolle toepassing aan.

Waarom is King IV vandaag nog relevant?

King IV blijft de aandacht trekken van Belgische bestuurders omdat het een flexibel, voor alle soorten organisaties toepasbaar kader biedt, dat bovendien aansluit bij Europese governance-trends. Het biedt concrete tools om transparantie, integriteit en legitimiteit binnen raden van bestuur te versterken.

Ook vandaag blijft King IV een betrouwbaar richtsnoer voor ondernemingen. Een herziening is momenteel aan de gang met het King V-project, dat tot doel heeft de principes te vereenvoudigen zonder hun filosofie te wijzigen. Deze update speelt in op nieuwe uitdagingen: digitale en technologische transformatie, groeiende maatschappelijke verwachtingen en ESG-verplichtingen. Ze bevestigt de relevantie van het “pas toe en leg uit”-model en verhoogt tegelijk de toegankelijkheid van de code.

Voor Belgische bestuurders blijven King IV (en binnenkort King V) een bron van inspiratie en goede praktijken in een context waarin goed bestuur meer dan ooit een strategische hefboom vormt.

Noodzakelijke veranderingen

Enkele jaren na de publicatie van King IV bleek dat er nood was aan verduidelijking van de tekst. Hoewel King IV belangrijke aspecten van corporate governance behandelt, blijft het rapport voor sommige organisaties licht verwarrend. De vraag naar meer richtlijnen, vereenvoudiging van de terminologie en grotere toegankelijkheid stond centraal in het debat.

Het doel van de aanpassingen is niet om de geest van het rapport te veranderen, maar om het beter af te stemmen op de huidige behoeften van ondernemingen. King IV bevat elementen die verwarrend kunnen zijn, omdat het code, richtlijnen en filosofische principes combineert, aangevuld met complexe terminologie. Dit leidt tot onduidelijkheid over de praktische toepassing.

Op basis van deze vaststellingen zal King V een beperkter aantal principes bevatten (van 17 naar 12), een toegankelijker taalgebruik en een duidelijkere structuur. De kernprincipes van goed bestuur uit King IV blijven ongewijzigd, maar worden in een duidelijker en even fundamenteel document gegoten.

Conclusie

King IV is veel meer dan een governancecode: het is een sleutelmoment dat governance herdefinieert als een dynamische, waardengedreven praktijk. Door governance te koppelen aan doelgerichtheid, prestaties en maatschappelijke impact, legt het een nieuwe norm vast voor organisaties die inzetten op verantwoord leiderschap en duurzame vooruitgang.

Voor bestuurders blijft King IV een waardevolle bron van inspiratie en goede praktijken. Het biedt een flexibel, toepasbaar en evolutief kader dat raden van bestuur helpt de hedendaagse uitdagingen aan te gaan en tegelijk hun legitimiteit te versterken. Dankzij de aansluiting op Europese trends, de toepasbaarheid op alle soorten organisaties en het “pas toe en leg uit”-model, is het een waardevol instrument voor bedrijven die streven naar beter bestuur.

Nog steeds relevant vandaag, blijft King IV Belgische bestuurders inspireren dankzij de flexibele aanpak, de brede toepasbaarheid en de aansluiting bij Europese tendensen. De lopende herziening in het kader van King V heeft als doel de structuur te vereenvoudigen zonder de filosofie te veranderen, zodat het rapport beter aansluit bij actuele uitdagingen.

De historische waarde van King IV ligt in zijn vermogen om mee te evolueren met de tijd terwijl het geworteld blijft in ethische principes en inclusief bestuur.

GUBERNA benadrukt drie King IV-principes die vandaag nog steeds bijzonder relevant zijn:

1. Ethisch leiderschap waarborgen
Bestuurders moeten een cultuur van verantwoordelijkheid, integriteit en transparantie uitdragen en ethiek centraal stellen in strategische beslissingen.

2. Een inclusieve stakeholderbenadering hanteren
De legitimiteit van een organisatie berust op haar vermogen om met alle belanghebbenden in dialoog te gaan en hun verwachtingen te integreren in het bestuur.

3. Proportioneel en contextgericht bestuur bevorderen
De principes moeten worden toegepast rekening houdend met de grootte, de sector en de complexiteit van de organisatie, zodat het bestuur relevant en doeltreffend blijft.