Navigeren door juridische risico's in geopolitiek voor raden

De groeiende rol van besturen in een geopolitieke context 

De sessie opende met een reflectie op de veranderende verantwoordelijkheden van bedrijfsbesturen. In het snel veranderende geopolitieke landschap van vandaag wordt van bestuurders verwacht dat ze verder gaan dan traditionele controle en een vooruitstrevende benadering omarmen die zowel algemene als specifieke wettelijke verplichtingen omvat. Dit omvat het naleven van de principes van due diligence en goed bestuur, vooral nu geopolitieke ontwikkelingen steeds meer invloed hebben op bedrijfsvoering. 

Besturen moeten nu overwegen hoe internationale spanningen, handelsbelemmeringen en regelgevende verschuivingen hun strategische beslissingen beïnvloeden. Het webinar benadrukte dat bestuurders niet alleen juridische risico's moeten beperken, maar ook strategische kansen moeten grijpen die voortkomen uit deze geopolitieke verschuivingen. 

Geopolitiek en economische veiligheid: een strategisch perspectief 

De economische dimensie van geopolitiek werd als centraal thema gepresenteerd. De rivaliteit tussen grote wereldmachten, met name tussen de Verenigde Staten en China, werd geïdentificeerd als een dominante kracht die de internationale orde vormgeeft. China's ambities om strategische waardeketens te beheersen, wereldwijde technologische standaarden te stellen en het op dollar gebaseerde financiële systeem uit te dagen, werden benadrukt als belangrijke drijfveren van instabiliteit. 

Europa, en daarmee ook zijn bedrijven, bevindt zich gevangen tussen deze wereldmachten en wordt steeds minder relevant op politieke, militaire en economische gebieden. Dit heeft geleid tot een grotere blootstelling voor bedrijven, met name via nationale en EU-niveau economische veiligheidsbeleid. Deze omvatten handelscontroles, sancties, screening van buitenlandse directe investeringen en cyberbeveiligingsregelgeving. 

Bedrijven moeten zich bewegen in deze complexe omgeving waarin de grenzen tussen economie, technologie en geopolitiek steeds meer vervagen. De uitdaging ligt niet alleen in het beheren van risico's, maar ook in het benutten ervan om een concurrentievoordeel op te bouwen. 

Juridische implicaties en aansprakelijkheid van bestuurders 

Het "common law" juridische kader van directieaansprakelijkheid werd in deze context onderzocht. Volgens de Belgische wet zijn raden verantwoordelijk voor het definiëren van de bedrijfsstrategie, het toezicht houden op risicokaders en het toezicht houden op het management. Bestuurders moeten handelen in het belang van de onderneming, wat is geïnterpreteerd als een dynamisch en toekomstgericht concept dat zowel huidige als toekomstige belangen van aandeelhouderswinst omvat, en ruimte biedt om ook bredere belangen van belanghebbenden te overwegen. 

Aansprakelijkheid ontstaat uit managementfouten en onrechtmatige daad. De zorgplicht van de bestuursleden omvat het bijblijven van de nieuwe wettelijke vereisten en marktwijzigingen. Bestuurders zijn contractueel aansprakelijk tegenover het bedrijf als zij niet handelen als prudente en zorgvuldige bestuursleden die in dezelfde feitelijke omstandigheden worden geplaatst. Zij kunnen ook aansprakelijk worden gesteld tegenover derden voor schade als gevolg van wettelijke overtredingen of schendingen van algemene voorzichtigheid. Bestuursleden zijn aansprakelijk tegenover zowel de vennootschap als derden voor alle schade die voortvloeit uit schendingen van de bepalingen van de Code of Companies and Associations of van de statuten. De aansprakelijkheid is doorgaans hoofdelijk en meerdere, wat betekent dat elke directeur verantwoordelijk kan worden gehouden voor de volledige omvang van de schade. 

Er bestaat een monetair plafond op de aansprakelijkheid, variërend van €125.000 tot €12 miljoen, afhankelijk van criteria zoals omzet. Er zijn echter uitzonderingen, vooral in gevallen van fraude of grove nalatigheid. De techniek van marginale beoordeling biedt ook bescherming, waarbij bestuurders alleen aansprakelijk zijn voor beslissingen, handelingen of gedrag die duidelijk buiten de grenzen van redelijke discretie vallen. 

Opkomende juridische risico's in het digitale tijdperk 

De digitale transformatie van het bedrijfsleven heeft nieuwe juridische risico's voor bestuurders met zich meegebracht. Drie belangrijke regelgevende kaders werden besproken als het herdefiniëren van uitvoerende verantwoordelijkheden. 

• NIS 2-richtlijn: Van kracht sinds oktober 2024, legt deze verordening persoonlijke aansprakelijkheid op voor het implementeren van cyberbeveiligingsmaatregelen om cyberbestendigheid te waarborgen. Het verplicht risicomanagementbeleid, incidentrapportage en cybersecuritytraining voor bestuursleden. 

• GDPR: Sinds 2018 zijn leidinggevenden verantwoordelijk voor het waarborgen van een wettige en veilige verwerking van persoonsgegevens. Niet-naleving kan resulteren in boetes tot wel 4% van de wereldwijde omzet. De rol van de Data Protection Officer is ondersteunend, maar ontslaat bestuurders niet van hun verantwoordelijkheid. 

• Richtlijn bedrijfsgeheimen: Dit kader vereist dat bedrijven maatregelen nemen om vertrouwelijke bedrijfsinformatie te beschermen. Het niet naleven hiervan kan leiden tot civiele aansprakelijkheid voor leidinggevenden. 

Sancties onder deze regelgeving beperken zich niet tot financiële boetes. Bestuurders kunnen disciplinaire, civiele of strafrechtelijke gevolgen ondervinden, wat de noodzaak van proactieve naleving en strategische integratie van wettelijke verplichtingen benadrukt. Deze straffen kunnen uitsluiting van een managementfunctie omvatten. 

Proactief bestuur: stappen die raden kunnen nemen 

Ons webinar ging verder met een discussie over proactieve maatregelen die besturen kunnen aannemen: 

• Samenstelling en verantwoordelijkheid van de raad: Een divers bestuur met aanvullende expertise verbetert de besluitvorming, vooral in de woelige tijden van vandaag. Maar wees je ervan bewust dat diversiteit de individuele verantwoordelijkheid niet verwatert. Governance is een collectieve plicht die transparantie, samenwerking en toewijding vereist. 

• Strategisch vooruitziend inzicht en risicobeheer: Besturen moeten een proactieve instelling aannemen, voortdurend hun omgeving verkennen en kritische vragen stellen. Strategisch vooruitziend inzicht en operationele inlichtingen zijn essentiële instrumenten voor veerkracht en wendbaarheid in een wereld die geconfronteerd wordt met geopolitieke instabiliteit. 

• Juridische waakzaamheid: Bestuurders moeten geopolitieke risico's monitoren, hun impact beoordelen en beleid implementeren om deze aan te pakken. De dubbele materialiteitsstandaard, waarbij zowel de impact van risico's op het bedrijf als de invloed van het bedrijf op die risico's wordt meegehouden, werd aanbevolen als een nuttig kader. 

• Beleidsimplementatie: Zodra een beleid is vastgesteld, moet het consequent worden gevolgd. Bestuurders moeten reactieve besluitvorming vermijden en zorgen voor naleving van specifieke wetgeving, die zware sancties kan opleveren. 

Toekomstvooruitzicht: Trends en Evoluties 

Vooruitkijkend wordt verwacht dat geopolitieke instabiliteit zal toenemen in meerdere regio's, waaronder de as tussen de VS en China, Europa-Rusland en delen van Azië. De zoektocht naar een nieuw geopolitiek evenwicht kan decennia duren, met toenemende overheidsinterventie in strategische sectoren. 

Het beleid voor economische veiligheid wordt aangescherpt, waarbij de EU haar doctrine zal vernieuwen en nationale regeringen zich richten op strategische sectoren, toeleveringsketens en innovatie. Van bedrijven wordt verwacht dat ze een actievere rol spelen in het beschermen van economische belangen. 

Technologische vooruitgang biedt nieuwe tools voor risicomanagement. Open-source inlichtingen, cyberbeveiligingssignalen en strategische vooruitziendheid stellen bedrijven in staat blootstellingen in kaart te brengen en operationele responsen te verbeteren. Governance op strategisch niveau is essentieel om deze capaciteiten effectief te benutten. 

Het webinar werd afgesloten met een aantal belangrijke inzichten die het strategische belang van geopolitiek bewustzijn benadrukten. De aansprakelijkheid van bestuurders blijft, hoewel beperkt tot een limiet, complex en vereist waakzaamheid. Proactiviteit op bestuursniveau is essentieel, niet alleen voor risicobeperking maar ook voor het benutten van strategische kansen. 

Besturen moeten zich ontwikkelen om te voldoen aan de eisen van een veranderende wereld. Door geopolitieke inzichten, wettelijke naleving en technologische hulpmiddelen te integreren in hun bestuurspraktijken, kunnen zij vertrouwen opbouwen, veerkracht vergroten en bijdragen aan duurzame waardecreatie.